γίνεται πολύς ντόρος για τη δύναμη της ιδέας;

Πολλοί ανυψώνουν την ιδέα ως το 13ο Θεό του Ολύμπου για την ικανότητά της να τροφοδοτεί την αλλαγή και τη δράση. Κι άλλοι τόσοι τη «γειώνουν», ορίζοντάς την απλά ως το αρχικό βήμα μιας διαδικασίας υλοποίησης, εργασίας, παραγωγικότητας και -ίσως- επιτυχίας.

Προσωπικά δε θα μπω στη διαδικασία να διαλέξω στρατόπεδο, ίσως γιατί βρίσκομαι κάπου στη μέση να κουνάω τη λευκή σημαία της ανακωχής… Ναι, η ιδέα είναι η αρχή και όπως έλεγαν και οι αρχαίοι ημών πρόγονοι «η αρχή είναι το ήμισυ του παντός». Ναι, η ιδέα προκαλεί ενθουσιασμό, δραστηριοποιεί τη δημιουργικότητα, ενεργοποιεί τη φαντασία… ή αντιθέτως προκύπτει από όλα τα προηγούμενα. Ναι, η ιδέα μπορεί να κινητοποιήσει την κοινωνία και να φέρει επανάσταση, περισσότερο από οποιονδήποτε άνθρωπο και απέναντι σε οποιαδήποτε απειλή… ή αντίθετα να μείνει στο πλαίσιο της ενδοσκόπησης και της αποστασιοποίησης και να μην απομακρυνθεί ποτέ από τα ασφαλή όρια του καναπέ ή του μυαλού μας. Τελικά όμως τι σημασία έχει ποιο ιδεο-στρατόπεδο θα διαλέξει κανείς;

Η θεωρία και η πράξη έχουν καταλήξει πως η διαδικασία σύλληψης και διαμόρφωσης ιδεών προκύπτει κυρίως αναπάντεχα, υποσυνείδητα, αυθόρμητα. Μπορεί να υπάρχουν τεχνικές για να ενισχύσει κάποιος την ιδεοπαραγωγικότητά του ή απλούστερα να κεντρίσει την έμπνευσή του, να υπάρχουν θεωρητικά μοντέλα και επαγγελματικές πρακτικές για να ενισχυθεί ή να εμπλουτιστεί ή να δομηθεί μια ιδέα (π.χ. brainstorming), όμως τελικά τίποτα δεν είναι πιο απολαυστικό από τη στιγμή που μια -ας πούμε- νέα ιδέα διαχέεται στον εγκέφαλό σου και αρχίζει να διαμορφώνεται -ας πούμε πάλι- αυθόρμητα.

Η παραγωγή ιδεών μπορεί να μοιάζει ως φυσική, αυτόματη και αβίαστη λειτουργία για μερικούς ανθρώπους (ρωτήστε τους φίλους μου και θα σας εξηγήσουν), όμως όπως κάθε παραγωγική διαδικασία συνήθως καλύπτει κάποια ανάγκη και χρειάζεται πόρους, κόπο και εκπαίδευση… δηλ. ερεθίσματα, παρατήρηση, αναλυτική και συνθετική σκέψη, φαντασία, εμπειρία, τόλμη να προσεγγίσεις το άγνωστο, περιέργεια να ανακαλύψεις το διαφορετικό, επιμονή να εντοπίσεις την καλύτερη εναλλακτική, γνώση όσων έχουν προηγηθεί και προσμονή για όσα έπονται.

Για μένα η ουσία δεν έγκειται στο πόσο καλή είναι μια ιδέα, πόσο ρηξικέλευθη ή πόσο αποτελεσματική. Ούτε στην αναλογία των ιδεών που σκέφτεται κάποιος συγκριτικά με αυτές που υλοποιεί. Η ουσία βρίσκεται στο πόσο διασκεδάζει κάποιος με την παραγωγική τους διαδικασία.

Leo Burnett about Ideas

Η αξία της ιδέας βέβαια είναι μια άλλη ιστορία (ή ίσως ένα επόμενο blog post), την οποία θα αφήσω προς το παρόν να αναλύσει ο Steven Johnson…

Ίσως βέβαια όλα τα παραπάνω να φαίνονται απολαυστικά στα ιδεο-γεμάτα μυαλά. Μιας και το παρατσούκλι μου είναι «παραγωγική μηχανή ιδεών», νομίζω ότι είμαι σε θέση να το εξηγήσω: Η σύλληψη μιας ιδέας μοιάζει λίγο με δώρο-έκπληξη / δεν ξέρεις τι σου έχουν χαρίσει, είσαι όμως σίγουρος ότι κάτι νέο κρύβεται μέσα στο περιτύλιγμα. Είτε επιλέξεις να ανοίξεις τη συσκευασία αργά και βασανιστικά, είτε ορμήσεις ανελέητα σε κορδέλες, χαρτιά και κουτιά, έχεις ήδη ξεκινήσει να αισθάνεσαι μια ευτυχή αδημονία για το περιεχόμενο. Έτσι και η ιδέα… είτε προκύψει από μια αργή, πολυετή και υπομονετική διαδικασία αναζήτησης, είτε χτυπήσει το μυαλό ξαφνικά και ασυγκράτητα, καταφέρνει εξαρχής να σε αναστατώσει για την εξέλιξή της. Γιατί; Μα επειδή ανοίγει νέες προοπτικές, οδηγεί σε απάτητα μονοπάτια, διαμορφώνει έναν παράλληλο κόσμο πλασμένο ιδανικά για το δημιουργό της.

Και βεβαίως, βεβαίως όταν βιώσεις τη δημιουργία μιας ιδέας, θέλεις κι άλλη. Μόνο μια ιδέα δεν είναι πια αρκετή, μόνο μια στιγμή έμπνευσης δε φτάνει. Όπως κι ένα δώρο δεν αρκεί για πάντα. Διότι ο άνθρωπος είναι σαν παιδί, βαριέται όσο γρήγορα ενθουσιάζεται και χορταίνει όσο γρήγορα ξαναπεινάει. Και μια ιδέα κρατάει όσο χρειάζεται να διαμορφωθεί πλήρως -ίσως ούτε τόσο- και ξεπερνιέται από την επόμενη -λαμπρή στα μάτια του κατόχου της- ιδέα.

Αυτό είναι εξάλλου και το πραγματικό χάρισμα των ιδεο-παραγωγών: η αχόρταγη όρεξή τους για την επόμενη ιδέα, για την εναλλακτική της, για την επέκτασή της, για την μετατροπή της, για την αντικατάστασή της… Μάλλον αυτή είναι και η εξήγηση της αντίδρασής αποχωρισμού από τις τόσες και τόσες αδικοχαμένες, δηλ. «κλεμμένες», ιδέες τους.

Ιδέα - Steve Jobs

Αρχικά σοκ, μετά θυμός, κάποια απογοήτευση, λίγη περιέργεια γι΄αυτόν που σκέφτηκε την ίδια ιδέα -και ίσως πρόλαβε και την υλοποίησε κιόλας- και μετά συνειδητοποίηση ότι δεν είσαι (ο) μόνος, αποδοχή των περιορισμών της πραγματικότητας και τέλος προετοιμασία για την επόμενη – ιδέα. Γιατί έχει κι αλλού πορτοκαλιές που κάνουν πορτοκάλια… ή μανταρίνια… ή λεμόνια… ή ασπρόμαυρους πουά γαργαροδεινόσαυρους!

Εξάλλου, η ιδέα είναι μια ατίθαση μαγική υπερδύναμη που μπορεί να μεταμορφώσει την πραγματικότητα του παρόντος στη fantasia του μέλλοντος. Κι αν αμφιβάλει κάποιος, ας ρωτήσει και τον Disney 😉

Leave a Reply

Your email address will not be published.